Zamak Kulture

dvorac belimarkovic vrnjacka banja

Dvorac Belimarković – Zamak Kulture u Vrnjačkoj Banji

Zamak Kulture pored hrama rođenja presvete Bogorodice najstariji je ujedno i najreprezentativniji građevinski objekat Vrnjačke Banje, nalazi se na padini iznad Toplog izvora. Građen je prema projektu bečkog arhitekte Franca Vintera, u periodu od 1888. do 1894. većina radova je bila završena još 1889. godine. Ovo raskošno zdanje izvedeno je u duhu romantičarkog istorizma sa renesansnim elementima po uzoru na severno-italijansko-poljske dvorce iz tog vremena. Dvorac je građen za generala Jovana Belimarkovića. General Belimarković je bio ministar srpskog kralja Milana Obrenovića i namesnik maloletenog Aleksandra Obrenovića, u čiju je čast Ognjan Topalović napisao monografiju Đeneral Belimarković koja je izašla 1998 god. u izdanju edicije Fons Romanus. Za gradnju dvorca korišćen je beli mermer iz Belimarkovićevog majdana koji se nalazio pod planinom Goč. Kasnije je projekat savremene namene i adaptacije zgrade izradio arhitekta prof. Ivan Antić.

Zamak-Kulture
Belimarkovićevi naslednici su u zamku živeli do sedamdesetih godina prošlog veka, 1968. godine je objekat otkupljen sa namenom za kulturu i proglašen dobrom od velike vrednosti. Danas je svima poznat kao Zamak Kulture ili Zamak Belimarković kako ga neki zovu po generalu Belimarkoviću i njegovim naslednicima, u njemu je smešten Zavičajni muzej i izložbeni prostor u kome se održava veliki broj izložbi, koncerata, predavanja, promocija knjiga i drugih dešavanja. Zakonom o zaštiti spomenika kulture je proglašen kulturnim dobrom od velikog značaja za Srbiju, nalazi se pod upravom ustanove Kulturni centar Vrnjačke Banje. Zavičajni muzej je komplesnog tipa, odnosi se na teritoriju Vrnjačke Banje i njene okoline. U njemu se mogu naći zbirke: arheološke, etnografske, istorijske, umetničke i prirodnjačke. Od istorijskih trebaju se pomenuti: zbirka graficko-turisticke propagande Vrnjaca, zbirka graditeljskog nasleda, zbirka starih razglednica, zbirka fotografija, zbirka starih foto negativa na staklu,a od umetničkih zbiraka: skulpture, slike, grafike… Stalnu postavku čine tri izložbe: Ladarište – praistorija Vrnjaca, Etnografsko nasleđe Vrnjačke Banje i Spomen soba đenerala Belimarkovića. Van sezone je aktuelna izložba Umetnička zbirka Zamka kulture.
Prva izložba Ladarište – praistorija Vrnjaca predstavlja tragove nastarijeg naseljavanja na vrnjačkoj teritoriji koji datiraju iz vremena mlađeg kamenog doba, još u 4. milenijumu pre nove ere, dok druga izložba Etnografsko nasleđe Vrnjačke Banje prikazuje nam način života u kraju Vrnjačke Banje od druge polovine XIX. veka pa sve do 60-ih godina XX. veka . Treća izložba Spomen soba đenerala Belimarkovića je izložba u kojoj se može videti deo nameštaja i upotrebnih predmeta koji su korišćeni s kraja XIX. veka i početkom XX. veka i predstavljaju kraći uvid u život Jovana Belimarkovića koji je svojim uticajem i ugledom značajno doprineo razvoju Vrnjačke Banje. Od velike važnosti su i njegove stare i retke knjige kao i novine iz vremenskog perioda od XIX. do polovine XX. veka. Izložba Umetnička zbirka Zamka kulture nam predstavlja bogat fond srpske grafike, slikarstva, skulptura koje datiraju iz vremena druge polovine XX. veka. U Zamku kulture se sada već tradicionalno održava i izložba Vrnjački likovni krug, njena postavka traje tri meseca sa ciljem da ljubiteljima likovne i primenjene umetnosti predstavi radove umetnika koji žive i stvaraju u Vrnjačakoj Banji. Takođe, u Zmaku kulture se održavaju i Dani etnološkog filma u saradnji sa Etnografskim muzejem iz Beograda, zatim izložba Anđeli Žičke eparhije grafičara Željka Mihajlovića i druge značajne izložbe.
Danas je važno uraditi delimičnu reparaciju Zamka, adaptaciju fasade jer dugi niz godina nije bilo nikakavih radova. Za fasadu se koriste najkvalitetniji fasadni materijali, potrebno je uraditi zamenu stolarije, reparaciju prilaznog stepeništa, radi se na blagom doterivanju postojećeg, radi očuvanja kulturne građevine za generacije koje nadolaze. Za radove je zadužen Zavod za zaštitu spomenika iz Kraljeva.
Zamak Belimarković oduzima dah posetiocima baš kao i priroda koja ga okružuje, impozantna građevina vredna posete kao i izložbe koje se u njemu održavaju. Ljubitelji umetnosti redovni su posetioci Zamka Kulture, jedna od najposećenijih lokacija Vrnjačke Banje je i ovaj bajkoviti dvorac koji zasenjuje svojom raskošnošću i prefinjenošću pružajući prizor koji večno ostaje u sećanju.